قوس صعود و نزول - و در حركات دوريه مبدأ و منتها يكى است ؛ گرچه اين حركت دوريه معنويه است - و يا براى احاطهء قيّوميهء حق است ؛ چنانچه در حديث وارد است كه : بطنِ ماهى ، معراج يونس بود ؛ چنانچه عروج به سماوات ، معراج ختمى « 1 » . پس اقبال به غيب مطلق ، عين ادبار ، و ادبار عين اقبال خواهد بود . و اقبال عقل كلّى ، عبارت از رجوع طبع الكلّ به مثال الكلّ و مثال الكلّ به نفس الكلّ و نفس الكلّ به عقل الكلّ و عقل الكلّ به فناء كلّى است كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ « 2 » و اين منتهى به قيامت كبرا شود . در توجيه ديگر از اقبال و ادبار عقل است و شايد اين اقبال و ادبار اشاره باشد به تجلّى در تحت اسماء ظاهره و باطنه كه دائماً على سبيل تجدّد امثال واقع مىشود - چنانچه اصحاب معرفت مىگويند « 3 » - و به آن تصحيح حدوث زمانى به وجهى عرفانى در جميع قاطنين ملك و ملكوت و ساكنين ناسوت و جبروت نموديم ، به‌طورى كه منافات با مقامات مقدّسهء عقليه نداشته باشد « 4 » ، و اين از موهبت‌هاى خاصّهء حق - جلّ و

--> ( 1 ) - از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم نقل شده است كه : « لا تفضّلوني على يونس بن متى ؛ فإنّ معراجيإلى السماء ومعراجه إلى الماء » . ( شرح الأسماء ، سبزوارى ، ص 660 ؛ شرح دعاء الصباح ، ص 440 ؛ مثنوى معنوى ، دفتر سوم ، ص 539 ، بيت 4512 ) ( 2 ) - « همان‌گونه كه شما را پديد آورد [ به سوى او ] ، بر مىگرديد » . ( الأعراف ( 7 ) : 29 ) ( 3 ) - شرح فصوص الحكم ، قيصرى ، فصّ شيثى ، ص 474 ، و فصّ اسماعيلى ، ص 657 - 658 ، و فصّ شُعيبى ، ص 791 ، و فصّ سليمانى ، ص 926 . ( 4 ) - ر . ك : ص 23 ، پاورقى شمارهء 1 .